Pek babacan olduğu için diğerleri tarafından dayı tesmiye edilmektedir. İfadesindeki ağırlığa bakınca dayılık unvânının kendinde tecelli ettiği görülür ve hepsine de vasîlik edecek kadar müdebbir ve ağırbaşlıdır. 

Bu kitapta, musiki makamları içinden seçilen ve en çok rağbet gören KIRK makama yer verilmiştir.
Her bir makam, fizyolojik boyutu toprak metafizik boyutu ruh olan birer insan hüviyetine büründürülerek manevi yönleri tasvir edilmiştir.

Evvelce neş’e ve şetâretler ve uzaydan bir hatibdir ki sonralarına doğru mecrâ-yı kelâm-ı değiştirip kabristandan avdet eden bir mütefekkirin tercümân hissiyatı olarak hayâtın hiçliğinden ve hayatta neş’eden ziyâde hüküm-fermâ olan şeyin gumûm ve keder olduğunu söyler, ve bunu delâil-i müteadide ile isbât eder. 

Eski bayramlarda Unkapanı kahvelerindeki millî hayât-ı raks ve âhengi hatırlatır. Perseng-i kelâmı o kadar çoktur, yani vird lisânına nihayet yoktur. Bir söz söyler hemen arkasına persengini perçimler (perçinler). Hicazdan gelen kokuları sürünür, salınır dolaşır fakat doğruluktan ayrılmaz.

Pek babacan olduğu için diğerleri tarafından dayı tesmiye edilmektedir. İfadesindeki ağırlığa bakınca dayılık unvânının kendinde tecelli ettiği görülür ve hepsine de vasîlik edecek kadar müdebbir ve ağırbaşlıdır. Hafif meşreb ruhlara tercümân olamadığı içün Mevlevîhânelerde lisân-ı Hakk ve ma’riferin vâsıta-ı beyânı olur. 

Eşyada meknûz olan hakayık-ül ilâhiyyeden insanı teshîr eden mutasavvıfhâne lisanıyla bir müddet bahseder, sonra ma’rifatullâha olan kâbiliyetini tecrübe sadedinde muhattabına ufak bir nur-ı hakikat evcî göstererek gaşy ettikten sonra 

Şark ve garbı gezmiş vakur, asâlet-i ruhiyesi gayr-ı kâbil-i inkâr olan necîb bir sîmâdır. Beşeriyyete pek muhteşem hitâplarda bulunur. Onu dinleyip de meftûn meâlî olmamak mümkün değildir. Vazîfesi dâimâ muhitini tenvir ile büyüklük dersi vermektir… Kendisini dinlemek sâyesinde ülfet-i meâli eyleyen rûhlar bir daha hazîz-i hâke tenezzül edemezler.

Makamların Manevi Hüviyetleri

Ferudun Çınar